Erzurum Teknik Üniversitesi Tarih Bölümü Ortaçağ Tarihi Anabilim Dalı Başkanı Doç. Dr. Derya Coşkun, Ortaçağ İran tarihi ve bölgesel hanedanlıklar üzerine yaptığı akademik çalışmalarına iki önemli eser daha kazandırdı. Coşkun’un kaleme aldığı “Taberistan Melikleri: Bâvendîler (44–749 / 665–1349)” ile “Herât’tan Yükselen Işık: Kert Hanedanı (643–791 / 1245–1389)” adlı kitaplar, tarihe ışık tutan kapsamlı analizleriyle dikkat çekiyor.
Taberistan’ın Dirençli Hanedanı: Bâvendîler
Taberistan Melikleri: Bâvendîler adlı eser, coğrafî zorlukları ve stratejik konumu nedeniyle tarih boyunca merkezi otoriteye karşı direnç gösteren Taberistan bölgesinin siyasî yapısını ayrıntılı biçimde ele alıyor. Dağlık ve engebeli coğrafyanın sağladığı savunma avantajlarının, bölgenin yerel hanedanlar tarafından uzun süre yönetilmesinde belirleyici rol oynadığı vurgulanıyor.
Bâvendîlerin, özellikle Şah Gazi Rüstem döneminde Selçuklu Devleti’nin çözülmesiyle ortaya çıkan otorite boşluğunu iyi değerlendirdiği; askerî, siyasî ve diplomatik hamlelerle bölgesel bir güç hâline geldiği kitapta detaylı biçimde aktarılıyor. Oğuzlarla doğrudan çatışmadan kaçınan ve pragmatik bir siyaset izleyen Bâvendîler, yalnızca askerî alanda değil; şehircilik, ticaret ve bilim alanlarında da önemli katkılar sunmuş bir hanedan olarak öne çıkıyor.
Fârim, Sârî ve Âmül gibi şehirlerin ilim ve ticaret merkezlerine dönüşmesi, hanedanın kültürel mirasının en somut göstergeleri arasında yer alıyor. Ancak Moğol istilaları ve iç çekişmeler, Bâvendîler’in tarih sahnesinden çekilmesini beraberinde getiriyor.
Herât’ta Bir Kültür ve İmar Hamlesi: Kert Hanedanı
Doç. Dr. Derya Coşkun’un ikinci eseri Herât’tan Yükselen Işık: Kert Hanedanı ise XII. yüzyılın sonları ile XIV. yüzyılın sonları arasında Herât ve çevresinde hüküm süren Kert Hanedanı’nı mercek altına alıyor. Gurîler döneminde temelleri atılan hanedanın, Moğol hâkimiyeti altında Horasan’ın idaresinde üstlendiği rol ayrıntılı biçimde inceleniyor.
Kert meliklerinin, İlhanlılar ve Çağataylılar arasında denge siyaseti izleyerek varlıklarını sürdürme çabaları, kardeşler arası iktidar mücadeleleri ve bağımsızlık arayışları eser boyunca tarihsel belgeler ışığında değerlendiriliyor. İlhanlılar’daki siyasi kaostan yararlanarak kısa süreli bağımsızlıklar elde eden Kertler, Timur’un yükselişiyle yeniden bağımlı bir konuma sürükleniyor.
Herât’ı sadece bir yönetim merkezi değil, aynı zamanda bir kültür ve imar şehri hâline getiren Kert Hanedanı’nın, Timurlular dönemindeki kültürel yükselişe zemin hazırladığına dikkat çekiliyor.
Akademik Literatüre Kalıcı Katkı
Her iki eser de Ortaçağ İran tarihi, yerel hanedanlıklar ve bölgesel güç dengeleri üzerine çalışan araştırmacılar için önemli bir başvuru kaynağı olma özelliği taşıyor. Doç. Dr. Derya Coşkun’un bu çalışmaları, tarih bilimine sunduğu akademik katkının yanı sıra, Erzurum Teknik Üniversitesi’nin bilimsel üretim gücünü de bir kez daha gözler önüne seriyor
Yorumlar
Kalan Karakter: